محمد مهدى ملايرى

430

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

شيرويه با عنوان « و قرأت فى كتاب ابرويز الى ابنه شيرويه » نقل شده كه با اين عبارت آغاز مىشود : « انتخب لخراجك احد ثلثه » ، « 1 » و همين قطعه در كتاب « لطف التدبير » « 2 » زير عنوان « و قال بعضهم » نقل شده بىآنكه در آن نامى از خسرو پرويز باشد يا از نامهء او به پسرش شيرويه . و نيز در « عيون الاخبار » قطعه ديگرى از نامهء پرويز به پسرش شيرويه از كتاب تاج با اين عنوان « و قرأت فى كتاب التاج قال ابرويز لابنه شيرويه و هو فى حبسه » نقل شده كه با اين عبارت آغاز مىشود : « لا توسعنّ على جذك فيستغنوا عنك . . . » . « 3 » همين قطعه را عامرى نيشابورى در گذشته در سال 381 در كتاب « السعاده و الاسعاد » با اين عنوان آورده « و كتب ابرويز الى ابنه شيرويه من الحبس » « 4 » ولى در اين كتاب نامى از « كتاب التاج » نيامده ، و پس از او در قرن ششم نصر الله منشى مترجم كليله و دمنه از عربى به فارسى در مقدمه كليله و دمنه همين قطعه را عينا نقل كرده ولى در آن نه تنها نامى از كتاب التاج نيامده بلكه از پرويز و شيرويه هم در آن نامى نيست بلكه آن را از زبان منصور خليفه عباسى نقل كرده و نوشته است كه منصور در اثناى وصايت پسر خويش امير المؤمنين مهدى را رضى الله عنهما مىگفت « يا بنى لا توسعن على جندك فيستغنوا عنك . . . » تا آخر قطعه . « 5 » در عيون الاخبار پس از نقل قطعه بالا از گفتهء پرويز عبارت كوتاهى هم در همين زمينه از منصور خليفهء عباسى بدين مضمون نقل كرده « صدق الاعرابى حيث يقول « اجع كلبك يتبعك » و ظاهرا همين تقارن نام منصور با اين قطعه باعث لغزش نصر الله منشى شده . لغزش نصر الله منشى منحصر به اين نيست ؛ ثعالبى هم از توقيعات خسرو پرويز نقل كرده كه وقتى به او گزارش دادند كه يكى از كارگزاران به دربار احضار شده و او دستور را انجام نداده و او چنين توقيع كرد : اگر براى او دشوار

--> ( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 17 . ( 2 ) . كتاب لطف التدبير ، ص 6 . ( 3 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 11 . ( 4 ) . السعاده و الاسعاد ، ص 400 . ( 5 ) . كليله و دمنه ، تصحيح مجتبى مينوى ، ص 22 ديباچهء مترجم .